Hoofdlijn

Samen vooruit, samen thuis!

Voor u ligt de Begroting 2027. De eerste begroting van deze bestuursperiode en daarmee de eerste stap in de uitvoering van ons coalitieakkoord Samen vooruit, samen thuis .

Eindhoven staat er sterk voor en is volop in beweging. De stad groeit, de economie blijft kansen bieden en onze regio trekt talent, bedrijven en investeringen aan. Dit creëert kansen voor inwoners: er ontstaan nieuwe banen, er zijn volop mogelijkheden om jezelf te ontwikkelen en het aanbod aan voorzieningen, cultuur en ontspanning groeit mee. Eindhoven is een fijne en aantrekkelijke plek om te wonen, werken en je thuis te voelen. Dat is een stevig fundament om op voort te bouwen. Daar zijn we trots op.

Tegelijkertijd worden we geconfronteerd met een aantal uitdagingen. De druk op woningen, voorzieningen, bereikbaarheid, sociale netwerken in buurten en wijken, en de openbare ruimte neemt toe. Ook de houdbaarheid van onze zorgtaken staat stevig onder druk. Inwoners merken dat de wereld om hen heen verandert. Internationale ontwikkelingen zorgen voor onzekerheid. We staan voor aanzienlijke opgaven op het gebied van klimaat, biodiversiteit en energie. De klimaatverandering zorgt voor hete zomers, wateroverlast en een hoge energierekening. Prijzen stijgen en ook landelijke voorzieningen en stelsels staan onder druk.

Ook op energiegebied staan we voor een grote opgave. Ons elektriciteitsnet zit op steeds meer plekken vol. Welke impact dit heeft op de ontwikkelingen in de stad en regio is nog niet geheel duidelijk. We zullen de komende jaren alles op alles zetten om het net sneller te vergroten, het net beter te kunnen benutten, waar mogelijk onafhankelijk van het net te bouwen en slimmer gebruik te maken van het net. De goede samenwerking en de innovatieve kracht van onze regio gaat ons daarbij helpen.

Veel van die ontwikkelingen kunnen wij als gemeente niet alleen oplossen. Voor belangrijke opgaven hebben we anderen nodig: het Rijk, Europa, de provincie, de regio en onze maatschappelijke partners. Maar waar we invloed hebben, nemen we verantwoordelijkheid. We kiezen voor zaken die we belangrijk vinden om Eindhoven sterk, sociaal en toekomstbestendig te houden met de ruimte die we hebben. Bij de Kadernota 2028 werken we deze keuzes verder uit en zetten we volgende stappen in de uitvoering van het coalitieakkoord.

Ambitie én realiteit
We bouwen verder aan voldoende woningen, goede voorzieningen, sterke wijken, een bereikbare stad en een duurzame en gezonde toekomst voor onze inwoners. In de afgelopen jaren is veel in gang gezet waar we de komende 10 tot 20 jaar onze handen vol aan hebben. Nu verschuift het accent steeds meer van plannen maken naar uitvoeren. Dit vraagt in deze tijd ook om realiteitszin. De financiële ruimte groeit minder snel dan de kosten waarmee gemeenten worden geconfronteerd. Terwijl prijzen oplopen, stijgen de inkomsten van gemeenten niet in hetzelfde tempo. Dat betekent dat we scherper moeten prioriteren dan we gewend waren. Niet alles kan tegelijk. En niet alles kan onmiddellijk.

Dat vraagt om focus, om duidelijke keuzes en soms ook om het anders plannen van projecten. Niet omdat de ambities lager worden, maar omdat we willen waarmaken wat we afspreken. We hebben al ons geld hard nodig om af te maken wat we in gang gezet hebben en lopen tegen de grenzen aan van wat we kunnen. Daarom zetten we voort wat succesvol is gestart, maken we een begin met nieuwe ambities uit het coalitieakkoord en bereiden we de keuzes voor die de komende jaren nodig zijn.

De stad in balans houden
Eindhoven groeit snel. Een groeiende stad vraagt niet alleen om woningen en bedrijvigheid, maar ook om een schaalsprong van sociaal-maatschappelijke voorzieningen, zoals scholen, sportvoorzieningen, cultuur, zorg, groen en plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Juist deze voorzieningen zorgen ervoor dat mensen zich thuis voelen in hun buurt en in hun stad. Niet alleen in nieuwe gebieden, maar nadrukkelijk ook in bestaande wijken. Bewoners moeten blijven merken dat hun wijk aandacht krijgt. Daarom investeren we zowel in de kracht van Eindhoven als in een sterke samenleving en aantrekkelijke leefomgeving.

Structurele en incidentele inzet van middelen
De beschikbare financiële ruimte zetten we gericht in voor belangrijke ambities uit het coalitieakkoord en het voortzetten van initiatieven die we in de vorige periode zijn gestart. We maken onder andere de inzet van Wijk GGD’ers, outreachend werk en Straatstewards structureel. De Meedoenbijdrage - inclusief gratis met de bus - voor inwoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum blijft beschikbaar. Daarnaast investeren we in sportvoorzieningen, het mbo-actieplan, speelvoorzieningen en de positie van EU-arbeidsmigranten. Ook versterken we het bouwtoezicht en de aandacht voor erfgoed en werken we verder aan een aantrekkelijke binnenstad, ruimte voor evenementen en een sterk ondernemersklimaat. Daarmee versterken we wijken en de sociale samenhang in de stad.

Cultuur brengt mensen samen. Het biedt ruimte voor ontmoeting, begrip en verbinding tussen inwoners met verschillende achtergronden. En het vergroot de betrokkenheid bij buurt, wijk en stad. We maken een begin met extra, blijvende investeringen voor cultuur en lossen een aantal urgente vraagstukken op. Een deel van onze inzet voor diversiteit en inclusie maken we structureel. We zetten ook stappen in de aanpak voor doorstroming op de woningmarkt en meer ontmoetingsplekken in buurten. Bovendien sparen we extra middelen voor de uitvoering van het Masterplan Mobiliteit en het Verkeerscirculatieplan. Daarnaast sparen we voor cofinanciering van bijdragen van het Rijk aan grote projecten.

Voor incidentele uitgaven kiezen we projecten die nu extra aandacht vragen zoals cofinanciering voor woningbouwprojecten en het verder uitvoering geven aan de aanpak vergunningsplicht Kruisstraat.  

Strategische investeringen
We zetten onze strategische investeringsruimte gericht in voor prioriteiten uit het coalitieakkoord, waaronder de versterking van groen en sport. Op het gebied van groen geven we een kwalitatieve impuls aan onder meer de Genneper Parken, het Lichtbos en het Genderwig. We zetten bovendien stappen in de ontwikkeling van nieuwe parken, waaronder Stadsdommel. In sport investeren we in toegankelijke en toekomstbestendige voorzieningen, zoals sporthal Eckart, de verduurzaming van het Ir. Ottenbad en sportvoorzieningen in de openbare ruimte. Zo zorgen we voor meer ruimte om te bewegen en spelen, te ontmoeten en van het groen in de stad te genieten.

In 2027 maken we daarnaast ruimte voor strategische investeringen die bijdragen aan de ontwikkeling van Eindhoven en de regio. We investeren in een goede bereikbaarheid door bij te dragen aan het regionale pakket Korte Termijn Maatregelen 2 (KTM2) voor fietspaden, openbaar vervoer, infrastructuur, mobiliteitshubs en continuering van de regionale gedragsaanpak. En we investeren in prioritaire gebiedsontwikkelingen (NOVEX) en in mobiliteitsmaatregelen rond Sectie C.
Ook dragen we bij aan een aantrekkelijke en levendige stad. In de Wielewaal worden het doolhof en de cultuurhistorische tuinen hersteld. De plannen voor het Rijksmuseum komen in 2027 in de ontwerpfase.

Daarbij blijven we scherp op de betaalbaarheid van investeringen. Stijgende kosten vangen we zoveel mogelijk binnen projecten op, bijvoorbeeld door werkzaamheden anders te faseren of plannen waar nodig aan te passen. Zo houden we ook in de toekomst ruimte voor nieuwe investeringen en maatschappelijke uitdagingen.

Een sterke sociale stad
De vraag naar ondersteuning op het gebied van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie neemt sterk toe. Dat is niet alleen een maatschappelijke ontwikkeling die ons zorgen baart, maar brengt ook een steeds grotere financiële uitdaging met zich mee. De uitgaven stijgen aanzienlijk harder dan de middelen die we als gemeente ontvangen. We voorzien - in het verlengde van de jaarrekening 2025 en turap 2026 - dat het tekort in het sociaal domein in de komende jaren oploopt naar tientallen miljoenen. Om de kostenontwikkeling om te buigen moeten we bijsturen en maatregelen nemen om de ondersteuning ook in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden. We stellen ons ten doel om een besparing te realiseren van indicatief 15 miljoen in 2027, oplopend naar 20 miljoen in 2030. Om dit te bereiken, moeten we keuzes maken. Daarbij kijken we nadrukkelijk naar de samenhang tussen maatschappelijke opgaven en naar ondersteuning die het meeste verschil maakt. We geven voorrang aan wat echt noodzakelijk is en zoeken naar oplossingen die elkaar versterken, in lijn met de Koers Sociaal (2)040. We zijn hierbij ook afhankelijk van een goede samenwerking met gemeenten in de regio, omdat een deel van onze dienstverlening en ondersteuning regionaal is georganiseerd. Om deze beweging zorgvuldig te kunnen realiseren, stellen we incidenteel €10 miljoen beschikbaar als overbrugging bij het terugdringen van het tekort.

Onze inspanningen zijn gericht op keuzes te maken die niet alleen nu effectief zijn, maar ook op langere termijn houdbaar blijven. Door grip te houden op de uitgaven en tegelijkertijd te investeren in de transformatie houden we het sociaal domein menswaardig, toegankelijk en toekomstbestendig. We betrekken de raad vanzelfsprekend nauw bij deze afwegingen. Buiten kijf staat dat ondersteuning beschikbaar blijft voor inwoners die dat nodig hebben, met bijzondere aandacht voor kwetsbare inwoners, jongeren en gezinnen. Voor de behandeling van de begroting delen we een eerste inzicht van gemaakte keuzes en een doorkijk naar het proces voor verdere bijsturing.   

Financieel gezond blijven
Om ook in de toekomst te kunnen investeren, moeten onze financiële fundamenten op orde blijven. Eindhoven is de afgelopen jaren verstandig met haar middelen omgegaan. Daardoor staan we er nog goed voor, maar ook onze financiële uitdagingen nemen toe, onder andere door bovenstaande opgave in het sociaal domein en door oplopende prijsstijgingen in onze eigen organisatie en in projecten. We presenteren daarom een begroting die reëel en structureel sluitend is, vullen ons weerstandsvermogen aan en hebben onze investeringsplanning verder geactualiseerd. De stijging van de woonlasten beperkt zich tot de jaarlijkse indexatie.

En om op langere termijn ruimte houden voor investeringen in de stad, werken we deze bestuursperiode verder aan het versterken van onze financiële positie. Onze lobby voor de uitvoering van de herverdeling gemeentefonds, zetten we onverminderd voort. We kijken niet alleen naar hoe we grip houden op onze uitgaven, maar rekenen ook de extra inkomsten mee die we verwachten als gevolg van de groei van de stad door onder meer areaalgroei van woningen en bedrijven en door onze parkeerorganisatie slimmer te laten werken. Daarnaast nemen we een verwachte onderuitputting van de kapitaallasten op. Richting de Kadernota 2028 kijken we kritisch naar het overhevelen van budgetten naar het volgende jaar en lichten we al onze reserves door op noodzaak en realisme. Hiermee creëren we ruimte om de ambities van een groeiend Eindhoven te blijven realiseren. Met het aflopen van de vorige collegeperiode kan de reserve Samen Morgen Mooier Maken (SMMM) worden opgeheven. En bij de Kadernota kijken we niet alleen tot 2030, maar ook daarna, zodat we beter in beeld hebben welke investeringen en kosten eraan komen en welke inkomsten daar tegenover staan.

Daarbij zoeken we actief samenwerking met andere overheden, met het bedrijfsleven en met maatschappelijke organisaties. Veel van de ontwikkelingen en projecten die Eindhoven nodig heeft, kunnen we alleen realiseren als andere partners meedoen. Daarom zetten we stevig in op samenwerking met Rijk, regio, provincie en Europa. Met ‘Project Beethoven’ hebben Rijk en regio al in 2024 afspraken gemaakt over de versterking van de microchipsector en de groei van Brainport Eindhoven. Om deze afspraken waar te maken, zijn aanvullende investeringen in infrastructuur & mobiliteit en voorzieningen nodig. Ook hebben we een beroep op het Rijk gedaan om samen met ons het probleem van netcongestie aan te pakken. Wij hebben het Rijk hiervoor de brief ‘Maak Beethoven af’ gestuurd om onder andere de ontbrekende middelen beschikbaar te stellen zodat de eerder gemaakte afspraken ook daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden.

Een gezamenlijke opgave
De komende jaren vragen veel van Eindhoven. Van de gemeente, van organisaties en van inwoners. Maar ook van de samenwerking tussen raad en college. De uitdagingen waarvoor we staan zijn te groot om vanuit één perspectief op te lossen. We hebben elkaar nodig om keuzes te maken, koers te houden en resultaten te boeken. Daarom kiezen we voor het open gesprek over dilemma's, afwegingen en alternatieven, zodat we samen richting kunnen bepalen.  

We zien de spanningen die horen bij een stad in ontwikkeling. De kracht van Eindhoven ligt in innovatie en economische groei. Tegelijkertijd vragen leefbaarheid, betaalbaarheid, sociale samenhang en zorg voor inwoners om blijvende aandacht. Daarin is Eindhoven niet uniek, ook andere grote steden hebben die uitdaging. Dus we leren ook van elkaar.

De verschillende belangen in onze stad willen wij niet tegenover elkaar zetten; juist de samenhang maakt onze stad sterk. En ondanks de uitdagingen zijn we optimistisch. Overal in de stad zien we de toekomst vorm krijgen: er worden woningen gebouwd, we investeren in sport, cultuur, de openbare ruimte en parken en duizenden Eindhovenaren zetten zich iedere dag in voor onze stad.

Met deze begroting zetten we de eerste stap. Een stap die past bij onze ambitie én bij de realiteit van deze tijd. Daarom houden we vast aan balans tussen groei en leefbaarheid, tussen kansen voor de toekomst en aandacht voor wat vandaag nodig is. Zo zorgen we ervoor dat Eindhoven een stad blijft waar mensen kunnen meedoen, zich thuis voelen en vertrouwen houden in de toekomst.

Financieel
De Begroting 2027 heeft een totale omvang van 1,5 miljard, in onderstaande tabel staat de verdeling over de programma’s. De mutaties in de reserves (de stortingen/lasten en de onttrekkingen/baten) gaan over alle programma's; de mutaties per programma zijn terug te vinden in bijlage 3 . In hoofdstuk 4.3 staat een toelichting op de financiële positie.